گشتاور سنج یا تورک متر دستگاهی است که برای اندازه گیری گشتاور سیستمهای دوار یا گردنده مانند موتور، گیربکس یا حتی درب بطری نوشابه و یا در کاربردهایی که نیاز است نیروی وارد بر محور جسم دوار اندازه گیری شود مورد استفاده قرار میگیرد. به عنوان مثال اگر گشتاور بیش از استاندارد باعث بسته شدن در نوشابه گردد، باز کردن به کمک دست مشکل و به همین دلیل باید کارخانههای تولید نوشابه تورک متر داشته باشند یا گشتاور مناسب برای پیچش درب بطری را تنظیم کنند.
همچنین تورک متر ها در صنعت مکانیک و تعمیر موتور ها و دستگاه های صنعتی که میزان سفت شدن پیچ ها از اهمیت خاصی برخوردار است نیز کاربرد ویژه ای دارد چون همانطور که میدانیم در دستگاه ها و تجهیزات حساس پیچ ها باید به اندازه کافی سفت شوند ولی اعمال نیروی بیش از حد به یک پیچ نیز سبب بردن پیچ و مشکلات بعدی خواهد شد در نتیجه سنجش گشتاور پیچ ها نیز یکی از کاربرد های مهم تورک متر ها می باشد که نمونه ای از این نوع تورک متر در شکل زیر قابل مشاهده است .تورک متر نیز مانند دستگاههای اندازه گیری گشتاور سنج میتواند به صورت دستی و یک نشان دهنده و یا با خروجی باشد که به آن ترانسمیتر یا ترانسدیوسر گشتاور گفته میشود. نکته قابل توجه در تورک مترها این است که اندازه گیری گشتاور در محورهای دوار و در حال حرکت یا دینامیک نسبت به گشتاور سنجی نمونههای ثابت و استاتیک مشکلتر است. البته به علت پیشرفت تکنولوژیهای جدید و استفاده از مدلهای ریموت این اندازه گیری به راحتی انجام میگیرد.به عنوان تعریف گشتاور می توان گفت تورک (Turque) حاصل ضرب برداری نیروی وارد بر یک جسم از نقطه اثر نیرو تا نقطهای که جسم بر اثر همین نیرو شروع به دوران میکند است. گشتاور نیرو و انرژی لازم برای گرداندن یک جسم است. گشتاور تولید شده به وسیله یک موتور قابلیت تولید توان کششی یا رانشی را برای گرداندن چرخها را دارد. مثلا زمانی که میخواهید با یک آچار پیچی را بچرخانید نیروی لازم برای گرداندن پیچ گشتاور نام دارد. در این حالت گشتاور با مقدار نیروی لازم ضرب در فاصله مرکز پیچ تا مکانی که نیرو به آچار اعمال میشود برابر است.واحدهای گشتاور عبارتند از: نیوتن بر متر
و کیلوگرم بر سانتی متر و فوت بر پوند. معادله گشتاور T=R*N
میباشد که T.
گشتاور (TORQUE) و R. شعاع و N. نیروی اعمال شده، بنابر
این هرگاه بخواهیم گشتاور را افزایش دهیم یا آچار بلندتری انتخاب میکنم یا نیروی اعمال
شده به آنرا زیاد.گشتاور با احساس کردن انحراف حقیقی محور
به وجود آمده به وسیله یک نیروی پیچشی یا با پدیدار کردن آثار این انحراف اندازه گیری
میشود. تحت گشتاور سطح یک محور دچار تراکم و کشش میشود. برای اندازه گیری گشتاور،
معمولا عناصر استرین گیج به صورت جفت روی محور قرار گرفته اند. افزایش در طول را یک
گیج اندازه میگیرد (در جهتی که سطح تحت کشش است) و کاهش طول را گیج دیگر در جهت دیگر
اندازه میگیرد. حسگرهای گشتاور اولیه، از ساختارهای مکانیکی مطلوب با استرین گیجها
تشکیل شدند.
نکات کاربردی در انتخاب تورک متر
انتخاب تورک متر مناسب، دقت اندازهگیری را تضمین میکند.
بازه اندازهگیری باید با نیازهای کاری همخوانی داشته باشد.
دستگاهی که در محدوده پایینتر کار کند، خطای بیشتری دارد.
بنابراین، همیشه مدلهای با ظرفیت بالاتر را ترجیح دهید.
اما دستگاههای خیلی بزرگ نیز دقت لازم را ندارند.
بهترین حالت، استفاده از دستگاه در محدوده وسط بازه است.
واحد اندازهگیری باید با استانداردهای صنعتی هماهنگ باشد.
همچنین، قابلیت تبدیل واحدها در مدلهای دیجیتال مفید است.
برای کارهای ظریف، دقت بالا اهمیت ویژهای دارد.
در نتیجه، مدلهای کالیبره شده را انتخاب کنید.
عیبیابی رایج در تورک مترها
خروجی ناپایدار اغلب نشانه خرابی باتری است.
اول از همه، وضعیت باتری را بررسی کنید.
اگر دستگاه روشن میشود اما عدد ثابت نمیماند، سنسور مشکل دارد.
در این حالت، کالیبراسیون مجدد لازم است.
خطاهای بزرگ در خوانش، ممکن است ناشی از ضربه باشد.
تورک مترهای مکانیکی نیز به مرور زمان دقت خود را از دست میدهند.
بنابراین، کالیبراسیون دورهای ضروری است.
خرابی نمایشگر دیجیتال، معمولاً به دلیل رطوبت است.
دستگاه را در محیط خشک نگه دارید.
اگر مشکل حل نشد، تعمیرکار متخصص را فراخوانید.
روشهای نگهداری صحیح
نگهداری صحیح، عمر دستگاه را افزایش میدهد.
همچنین، دقت اندازهگیری را حفظ میکند.
دستگاه را از ضربه و لرزش شدید محافظت کنید.
برای این کار، از کیفهای مخصوص حمل استفاده نمایید.
پس از هر بار استفاده، دستگاه را تمیز کنید.
گرد و غبار میتواند به سنسورها آسیب برساند.
از تماس مستقیم با روغن و مواد شیمیایی خودداری کنید.
این مواد باعث خوردگی قطعات داخلی میشوند.
باتریهای مصرفی را در زمان مناسب تعویض کنید.
اگر دستگاه برای مدت طولانی استفاده نمیشود، باتری را خارج کنید.
این کار از نشتی باتری جلوگیری میکند.
کالیبراسیون و اهمیت آن
کالیبراسیون، دقت دستگاه را در طول زمان تضمین میکند.
بدون کالیبراسیون، نتایج قابل اعتماد نیستند.
بیشتر تورک مترها باید سالانه کالیبره شوند.
اما در محیطهای سخت، این دوره کوتاهتر است.
استفاده از دستگاههای مرجع، روش اصلی کالیبراسیون است.
همچنین، گواهی کالیبراسیون باید معتبر باشد.
این گواهی، صحت عملکرد دستگاه را نشان میدهد.
در نتیجه، برای ممیزیهای صنعتی ضروری است.
دستگاههای غیرکالیبره شده، ریسک خرابی ایجاد میکنند.
بنابراین، هرگز از آنها در پروژههای حساس استفاده نکنید.
تورک متر در تعمیرات دیزل ژنراتور
در تعمیرات دیزل ژنراتور، تورک متر نقش حیاتی دارد.
پیچهای سیلندر باید با گشتاور دقیق بسته شوند.
کمتر از حد مجاز، باعث نشتی گاز میشود.
بیشتر از حد مجاز، میتواند پیچ را بشکند.
همچنین، واشر سرسیلندر آسیب میبیند.
در نتیجه، هزینه تعمیرات افزایش مییابد.
استفاده از تورک متر دیجیتال، سرعت کار را بالا میبرد.